Gebelik, doğum ve anne olmak, bir kadının yaşamındaki en özel deneyimlerdendir. Prematüre doğum bu özel deneyimi hem fiziksel hem de duygusal açıdan beklenmedik bir biçimde şekillendirir. Zamanından önce doğan bebekler genellikle belirli bir süre yenidoğan yoğun bakım ünitelerinde kaldıklarından, anne-bebek arasındaki ilk temas gecikebilir. Bağlanma diye tanımladığımız olgu yalnızca fiziksel temasla değil duygusal olarak da bebeğe güvende olduğu mesajını vermekle ilgilidir. Biliyorsunuz ki, prematüre bir bebeğin ebeveyni olmak sabır ve duyarlılık gerektirir. Annenin bebeğine her sakin dokunuşu, şefkat dolu sesi onun fizyolojik göstergelerini (kalp ritmi, uyku düzeni vb.) olumlu etkiler aynı zamanda anneninkaygı düzeyini azaltır. Bu sebeple, annelerin mümkün olduğunca yoğun bakım sürecine katılmasını –örneğin, bebeğini besleme, bezini değiştirme gibi– önemsiyoruz. Prematüre bebeği olan bir anne olarak sürecin getirdiği zorlukları kabul edip bebeğinizle kurduğunuz her temasın iyileştirici gücüne inanmalı ve buna odaklanmayı her fırsatta kendinize hatırlatmalısınız.
Bağlanma sürecinde babaların rolü de anneler kadar önemlidir. Prematüre bebeklerin babaları, yoğun bakım süreci sebebiyle kendini ikinci planda hissedebilir; ancak çalışmalar, erken dönemde babalarından bakım alan bebeklerin, almayanlara göre daha çok güvenli bağlanma davranışları gösterdiği, bilişsel ve sosyal gelişimlerinin daha iyi olduğunu göstermektedir. Babaların bebeğiyle erken dönemde fiziksel temas kurması, bakım sürecine dahil olması, paylaşımlarının artması, onunla konuşması ve göz teması kurması; hem baba bebek bağlanmasını güçlendirir hem de eş ilişkilerinde dayanışmayı arttırır. Babaların sürece aktif katılımı annelerin doğum sonrası stresini hafifletir.
Ebeveyn- bebek bağlanması, zaman içerisinde gelişir, özel, benzersiz bir ilişkiye dönüşür.Sağlıklı ve güvenli kurulan bu bağ; bebeğin dış dünyayı güvenle keşfetmesini ve duygusal gelişiminin temellerini atmasını sağlar. Çeşitli faktörler sebebiyle ebeveyn-bebek etkileşimi sekteye uğrasa bile telafi edilebileceği unutulmamalıdır.
Prematüre doğum ve yoğun bakım sürecinin ebeveyn-bebek bağlanmasını olumsuz etkilediği düşünülse de uluslararası alanda yapılan güncel çalışmalar sadece yoğun bakım sürecinin tek başına bağlanmayı olumsuz etkilemediği, beraberinde gelen koruyucu ve risk faktörlerinin değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Öneri:
Ebeveyn ve bebeğin her fırsatta ten tene temasını, etkileşimini, bebeğin ihtiyaçlarının zamanında, büyük bir özveriyle, şefkatle ve yeterli ölçüde karşılanmasını, babaların tüm sürece dahil olmasını önemsiyoruz. Tam da bu noktada önermek istediğim diğer bir konu, yoğun ve sabır isteyen bir süreçteyken alabileceğiniz desteğin bir nefes olabileceğini unutmamanız. Yardım istemek, bu süreci paylaşmanın ve zorlukları hafifletmenin en doğal yoludur.
Kaynaklar:
Arslanlı, S. E., & Çelebioğlu, A. (2022). Babaların yenidoğan bakımına katılmasının baba bebek bağlanmasına etkisi. Doğu Karadeniz Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(3), 58-67.
Hamon, E., Bourdin, B., & Le Driant, B. (2023). Parental representations after preterm birth: a narrative review. Frontiers in Psychology, 14, 1114418.
Okumuş, N. (2012). Hayata prematüre başlayanlar. Ankara: Aysun Yayıncılık.
