info@elbebekgulbebek.org
0212 367 4616
İyilik Sepetim 0
Sepette ürün yok.

Analık İzni

Analık İzni

Yayınlayan: El Bebek Gül Bebek
Kategori: Blog

DOĞUM SEBEBİYLE VERİLECEK İZİNLER

Erken doğum yapan annenin en büyük sorunlarından birisi de bebeği yoğun bakımda olmasına rağmen azalan ya da biten doğum izinleridir. Doğum yapan annenin sahip olduğu; analık izni, süt izni, ücretsiz izin ve yarı zamanlı çalışma hakkı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi olarak çalışan anneler ve 4857 Sayılı İş Kanunu’na tabi olarak çalışan anneler bakımından ikiye ayırarak ele alınmalıdır.

Analık İzni Bakımından

İş Kanunu’nun “Analık halinde çalışma ve süt izni” başlıklı 74 maddesine göre; “Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir”. Ayrıca aynı maddede, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isteği ile doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışmasının mümkün olduğu ve bu durumda, kadın işçinin çalıştığı sürelerin doğum sonrası sürelere ekleneceği belirtilmiştir. Bu durumda kadın işçi, doktorun onayı ve kendi isteğiyle hamileliğinin 37. haftasına kadar çalışabilecek, doğumdan önce çalıştığı 5 haftayı doğum sonrası izin olarak kullanabilecektir.

Her şeyin normal seyrinde ilerlediğinde bir gebelikte durum yukarıdaki şekilde olmakla birlikte; asıl sorun, gebeliğinin beklenmeyen bir şekilde erken doğumla sonuçlanması durumunda ne olacağıdır. İş Kanunu’na 2011 yılında yapılan eklemeyle erken doğum yapan annelerin doğum iznine ilişkin sorunları çözülmeye çalışılmıştır. Zira İş Kanunu’na yapılan bu ekleme ile doğumdan önce kullanılamayan izinlerin doğum sonrasında kullanılabileceği düzenlenmiştir. 2011 yılında İş Kanunu’nun 74.  maddesine eklenen cümle şu şekildedir:” Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır” yapılan bu düzenleme ile erken doğum yapan annelerin analık iznine ilişkin yaşadıkları mağduriyet giderilmek istenmiştir. Bu durumda örneğin, 32. haftadan sonra çalışabilir raporu olmasına rağmen, 33. haftada doğum yapan anne, doğumdan önce kullanamadığı 7 haftalık analık iznini doğumdan sonraki 8 hafta ile birleştirerek 15 hafta olarak kullanabilecektir.

Erken doğum yapan annelerin annelik izinlerine ilişkin mağduriyetlerini gidermeye yönelik bu düzenleme yerinde olmakla birlikte doğum izni sürelerinin doğum tarihi ile birlikte başlaması kuvöz yolu bekleyen annelerin bebeğinin  yoğun  bakımda kalma süreleri uzadıkça amacına ulaşamamaktadır. Örneğin, hamileliğinin 34. haftasında doğum yapan annenin bebeğinin 90 gün yoğun bakımda kalması halinde,  bebeği taburcu olduktan sonra geriye çok kısa analık izni kalmış olacaktır. Prematüre annelerini memnun edecek düzenleme analık izni başlangıcının doğum tarihi değil bebeğin yoğun bakımdan çıkış tarihi olmasıdır. Ancak İş Kanunu başlangıç olarak doğum tarihini esas almaktadır.

657 sayılı kanuna tabi olarak çalışan devlet memuru anneler bakımından aynı esas kabul edilmiş ve kanunun 104. maddesinde, “Doğumun erken gerçekleşmesi sebebiyle, doğum öncesi analık izninin kullanılamayan bölümü de doğum sonrası analık izni süresine ilave edilir.”  ifadesine yer verilmiştir. İş Kanunundan farklı olarak, devlet memuru annelerin erken doğum yapması halinde doğum öncesi kullanılamayan sürelere ilişkin maddeye 2016 yılında yapılan eklemeyledoğum öncesi analık izninin başlaması gereken tarihten önce gerçekleşen doğumlarda,  doğum tarihi ile analık izninin başlaması gereken tarih arasındaki sürenin doğum sonrası analık iznine ilave edileceği düzenlenmiştir. Bu durumda 30. haftada doğum yapan bir memur annenin doğum sonrası analık izni;  doğum öncesi 8,  doğum sonrası 8 hafta olacak şekilde toplam 16 haftaya ek olarak analık izninin başlaması gereken tarih olan 32. haftaya kadar olan 2 haftanın da eklenmesiyle 18 hafta olacaktır.

Süt İzni Bakımından

Doğum yapan annelere verilen süt izinleri bakımından da İş Kanunu’na tabi olarak çalışan anneler bakımından 74. maddenin 7. fıkrasındaKadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır” şeklinde bir düzenlemeye yer verilmiştir. Yine 657 sayılı kanuna tabi olarak çalışan devlet memuru anneler bakımından ise Devlet Memurları Kanunu’nun 104. maddesine göre;kadın memura, çocuğunu emzirmesi için doğum sonrası analık izni süresinin bitim tarihinden itibaren ilk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda günde birbuçuk saat süt izni verilir. Süt izninin hangi saatler arasında ve günde kaç kez kullanılacağı hususunda, kadın memurun tercihi esastır. Ayrıca süt izninin verilmesi idarenin ya da işverenin takdirine bırakılmamıştır. Uygulamada süt izinlerinin birleştirilerek kullanıldığı görülmektedir. Oysa mevzuatta süt izinlerinin birleştirilmesine ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Ancak işverenin ve işçinin bu konuda anlaşmasına engel yoktur.

Ücretsiz İzin Bakımından

İş Kanunu’nun 74. maddesinin 6. fıkrasına göre;” İsteği halinde kadın işçiye, onaltı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde onsekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir.” Yine 657 sayılı kanuna tabi olarak çalışan devlet memuru anneler bakımından ise Devlet Memurları Kanunu’nun 108. maddesine göre; “Doğum yapan memura, 104 üncü madde uyarınca verilen doğum sonrası analık izni süresinin veya aynı maddenin (F) fıkrası uyarınca verilen izin süresinin bitiminden; eşi doğum yapan memura ise, doğum tarihinden itibaren istekleri üzerine yirmidört aya kadar aylıksız izin verilir.” Görülüyor ki ücretsiz izinler bakımından süre,  İş Kanunu’na göre çalışan anneler bakımından altı ay iken, devlet memuru anneler bakımından yirmidört aya kadar çıkabilmektedir. Yine süt izninde olduğu gibi ücretsiz iznin verilmesi de işverenin ya da idarenin  takdirine bırakılmamış isteği halinde anneye verilmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Yarı Zamanlı Çalışma İmkanı Bakımından

Ayrıca Devlet Memurları Kanunu’na 29/1/2016 tarihinde yapılan ekleme ile doğum sonrasında annelere isteği   halinde yarı zamanlı çalışma imkanı getirilmiştir. Zira Devlet Memurları Kanunu’nun 104. maddesinin F bendine göre; “Doğum sonrası analık izni süresi sonunda kadın memur, isteği hâlinde çocuğun hayatta olması kaydıyla analık izni bitiminde başlamak üzere ayrıca süt izni verilmeksizin birinci doğumda iki ay, ikinci doğumda dört ay, sonraki doğumlarda ise altı ay süreyle günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilir. Çoğul doğumlarda bu sürelere birer ay ilave edilir. Çocuğun engelli doğması veya doğumdan sonraki on iki ay içinde çocuğun engellilik durumunun tespiti hâllerinde bu süreler on iki ay olarak uygulanır”  Benzer bir düzenlemeye İş Kanunu’na tabi olarak çalışan anneler bakımından İş Kanunu’nun 74. maddesinde yer verilmiştir. İlgili düzenlemeye göre, “Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olan analık izninin bitiminden itibaren çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması hâlinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Bu fıkra hükümlerinden yararlanılan süre içerisinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz.” Böylece yukarıda belirtmiş olduğumuz üzere kadın işçi veya memurlara bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için verilen süt izni, yarı zamanlı çalışma hakkından yararlanılan süre içerisinde kullanılamayacaktır. Ancak doğum sonrası analık izni süresi bitiminden itibaren yarım gün izin hakkını kullanmayı talep eden ve bu haktan yararlanma süresi biten memur, süt izni süresinin kalan kısmı kadar bu izinden yararlanabilecektir.

Yarı zamanlı çalışma imkanı bakımından son olarak yukarıda belirtilen izinleri sona eren annenin veya babalık izni biten babanın,  çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar yarı zamanlı çalışma imkanından söz etmek gerekir. Zira Devlet Memurları Kanunu’nun 29/1/2016 tarihli ek 43. maddesine göre; “Doğum yapan memurlar doğum sonrası analık izninin veya 104 üncü maddenin (F) fıkrası uyarınca kullanılan iznin, eşi doğum yapan memurlar ise babalık izninin bitiminden, ilgili mevzuatı uyarınca çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar olan dönemde, ayrıca süt izni verilmeksizin haftalık çalışma saatlerinin normal çalışma süresinin yarısı olarak düzenlenmesini talep edebilirler.” İş Kanunu’nun 13 maddesinin 5. Fıkrasında da benzer bir düzenlemeye yer verilmiştir. Böylece yukarıda belirtilen izinlerin bitiminden sonra çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talep işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz.

Babalık İzni Bakımından

Son olarak doğum sonrası izinleri babalar bakımından değerlendirmek gerekir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 104. maddesi gereğince memur babaya eşinin doğum yapması hâlinde, isteği üzerine on gün babalık izni verilir. İş Kanunu’na tabi olarak çalışan babalar için ise bu süre beş gündür.

Yazar: El Bebek Gül Bebek

Bir cevap yazın